امير المؤمنين توليت فدك را به محمد بن يحيى بن حسين بن زيدن على بن حسين على بن ابى طالب و محمد بن عبدالله بن حسن بن على بن حسين بن على بن ابى طالب مىدهد ، تا درآمد آن را به مستحقان آن برسانند . توقثم بن جعفر از دستور امير المؤمنين وطاعتى كه خدا وى را بدان ملزم ساخت ، وتوفيقى كه در تقرب خود و پيغمبر خود نصيب او فرمود ، آگاه باش و كسان خود را نيز از آن آگاه ساز . و محمد بن يحيى و محمد بن عبدالله را به جاى مبارك طبرى بگمار و آنان را در كار افزن كردن محصول فدك وآبادانى كردن آن يارى كن ان شاء الله روز چهارشنبه دوم ذوالقعده سال دويست و ده ( 4 ) دعبل خزاعى شاعر شيعى مشهور قرن دوم و نميهء اول قرن سوم در اين باره گفته است : أصبح وجه الزمان قد ضحكا * برد مأمون هاشم فدكا ( 5 ) در فرمان مأمون جمله اى مى بينيم كه اهميتى فراوان دارد : " واگذارى فدك به فاطمه ( س ) در زمان پيغمبر امرى آشكار و شناخته بوده است و خاندان پيغمبر در آن اختلافى نداشته اند . " اين فرمان در آغاز قرن سوم هجرى يكصدسال پيش از مرگ طبرى و يكصدوسى سال پيش از مرگ بلاذرى نوشته شده . فرمان خليفه اى است به مأمور خود ، يعنى فرمانى رسمى وسندى دولتى است . از مضمون آن جمله كه در فرمان آمده است ، ? چنين فهميده مىشود كه آنچه در روزهاى نخستين پس از مرگ رسول خدا رخ داد ، مصلحت بينيهاى سياسى بوده و اين مصلحت بينى سنت جارى را تغيير داده است . اگر غرض مأمون تنها دلجويى از خاندان على ( ع ) و جلب عواطف شيعيان آنان بوده مى بايست كارى نظير آنچه عمر بن عبدالعزيز انجام دهد . و تنها درآمد فدك را به فرزندان فاطمه ( س ) واگذارد ، و نيازى نمى بود كه خط بطلان بركردار گذشتگان بكشد . از اين گذشته اگر فدك صد قه اى بوده كه پيغمبر به موجب شئون امارت مسلمانان در آن دخالت مى كرده است ، چگونه به فاصلهء ربع قرن پس از مرگ وى خليفه اى آن را تيول خويشاوند خود مىكند . بر فرض كه به تشخيص عمر بن عبدالعزيز ( اگر آنچه بلاذرى نوشته است درست باشد ) ملكيت دختر پيغمبر بر اين مزرعه مسلم نباشد ، صدقه اى بوده است كه بايد به او و پس از او به فرزندان او برسد چنان كه خود وى هم فرمانى كه در اين باره صادر كرد چنان نوشت . ( زندگانى فاطمه زهرا / ص 118 ، 116 ) . ( مترجم ) 1 ) المعارف . ص 84 تاريخ ابوالفداء ج 1 ، ص 168 ج 1 ص 198 به نقل الغدير ، ج 8 ، ص 236 و 238 . 2 ) فتوح البلدان ج 1 ص 37 3 ) فتوح البلدان ج 1 ص 36 4 ) بلاذرى فتوح البلدان ، ج 1 ، ص 37 - 38 5 ) از اينكه مأمون فدك را به بنى هاشم برگرداند ، روى روزگار خنديد ( ديوان دعبل ، ص 247 ) .